ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Πολύ συχνά συναντούμε κόσμο να υποφέρει από πονοκεφάλους μετά από έκθεση σε παρατεταμένο στρες ή να παραπονιέται για πόνους στη μέση, κοιλιακά άλγη και διάρροιες σε περιόδους ψυχικής έντασης. Η αλήθεια είναι ότι ήδη οι περισσότεροι από μας κάποια στιγμή έχουμε αντιμετωπίσει ενός τύπου ψυχοσωματικό σύμπτωμα της μίας ή της άλλης μορφής. Το κορμί μας αντιδρά με χειροπιαστά, αληθινά και φορές βασανιστικά σωματικά συμπτώματα στις δυσκολίες της ψυχής, αλλά αντίστοιχα και η ψυχή μας γρήγορα αφουγκράζεται τις ασθένειες του σώματος και, μέσω της διάθεσης, μας αφυπνίζει για τυχόν προβλήματα υγείας.

 

Με τον όρο ψυχοσωματικές διαταραχές εννοούμε τις παθήσεις της γενικής παθολογίας, οι οποίες αφορούν όλες τις ιατρικές ειδικότητες και που οφείλονται εν μέρη ή εξ ολοκλήρου σε ψυχολογικούς παράγοντες, συνειδητούς ή ασυνείδητους. Κανένα ψυχοσωματικό σύμπτωμα δεν είναι φανταστικό και ούτε το δημιουργεί ο ασθενής επίτηδες ή επί τούτου. Όλα είναι πραγματικά προβλήματα, ιατρικά και όχι της φαντασίας. Η σύγχρονη ψυχοσωματική αντίληψη υποστηρίζει ότι η σχέση των ψυχολογικών παραγόντων με την αιτιολογία των νοσημάτων δεν είναι γραμμική αλλά σύνθετη—είναι δηλαδή πολυπαραγοντική,. Υπό αυτήν την έννοια, όλα τα νοσήματα, ανεξάρτητα από τον χαρακτηρισμό τους ως σωματικά ή ψυχικά, έχουν ρίζες που οφείλουν να αναζητηθούν στην εμπλοκή και αλληλεπίδραση των διαφόρων φυσιολογικων, βιολογικών, ψυχολογικών και ψυχοκοινωνικών παραγόντων.

 

Στο DSM-IV (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Ψυχιατρικής)  τα “ψυχοσωματικά προβλήματα” κατατάσσονται με την ονομασία “ψυχολογικοί παράγοντες που επηρεάζουν την ιατρική (σωματική) κατάσταση”. Βασικό χαρακτηριστικό τους είναι η παρουσία—παράλληλα της ιατρικής παθολογίας—ενός ή περισσότερων ψυχολογικών παραγόντων που θα επηρέαζε αρνητικά τη σωματική κατάσταση. Οποιοδήποτε ψυχολογικό σύμπτωμα θα μπορούσε να λειτουργήσει επιβαρυντικά με τέτοιον τρόπο, από το άγχος και την κατάθλιψη, έως μια διαταραχή προσωπικότητας ή μία δυσπροσαρμοστική συμπεριφορά.

 

Σύμφωνα με πρόσφατα πειραματικά δεδομένα,έχει αποδειχθεί ότι οι ψυχολογικοί παράγοντες επηρεάζουν καθοριστικά την εμφάνιση ή την εξέλιξη διαφόρων παθήσεων, όπως πχ η γρίπη, ο έρπης, η φυματίωση και ο καρκίνος, οι οποίες φαινομενικά δεν έχουν άμεση σχέση με τη νοητική ή τη συγκινησιακή μας κατάσταση. Για να αποκτήσει κανείς ενδεικτική εικόνα για το πόσο διαδεδομένες είναι στην πραγματικότητα οι ψυχοσωματικές παθήσεις,αρκεί να παρατηρήσει το εύρος των τομέων της υγείας που εκείνες καλύπτουν,σύμφωνα πάντα με την Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρεία.

  • Δερματικά: πχ νευροδερματίτιδα, αλλεργική δερματίτιδα, έκζεμα, τριχόπτωση,  ψωρίαση κλπ
  • Μυοσκελετικά: πχ πόνοι στη μέση, κράμπες, νευρόπονοι, πονοκέφαλοι από υπέρταση, ρευματοειδής αρθρίτιδα, μυαλγία, αυχεναλγία, οσφυαλγία, αυχενικό σύνδρομο κλπ
  • Αναπνευστικά: πχ άσθμα, υποτροπιάζουσα βρογχίτιδα κλπ
  • Κυκλοφορικά: υπέρταση, ταχυκαρδία, καρδιακές παθήσεις, αρρυθμία, στένωση στεφανιαίων, ημικρανίες κλπ
  • Αιματολογικά: διαταραχές στο αίμα όπως πχ αύξηση πηκτικότητας, διαταραχές στο λεμφικό σύστημα κλπ
  • Γαστρεντερικά: πχ έλκος, γαστρίτιδα, σπαστική κολίτιδα κλπ
  • Γεννητικό σύστημα: πχ διαταραχές στον κύκλο της περιόδου, έλλειψη σεξουαλικού ενδιαφέροντος, ψυχοσεξουαλικές διαταραχές κλπ
  • Ενδοκρινικά: πχ υπερθυρεοειδισμός, υποθυροειδισμός, υπογλυκαιμία, σακχαρώδης διαβήτης κλπ
  • Διαταραχές των αισθητηρίων οργάνων και του νευρικού συστήματος: πχ ψυχογενείς πόνοι και ενοχλήσεις ή παθήσεις όπου ο συναισθηματικός παράγοντας παίζει κρίσιμο ρόλο, όπως σκλήρυνση κατά πλάκας κλπ
  • Διαταραχές της ορέξεως: πχ ανορεξία, βουλιμία κλπ

 

Το γεγονός ότι οι ψυχικοί παράγοντες επιδρούν καθοριστικά στην υγεία μας είναι γεγονός και φαίνεται άλλωστε ακόμη και στον τρόπο που κάποια πράγματα έχουν περάσει στη καθομιλουμένη. Καθημερινά χρησιμοποιούμε εκφράσεις όπως:

  • “Μου ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι”
  • “Με έλουσε κρύος ιδρώτας”
  • “Μου κόπηκαν τα πόδια”
  • “Μου έπρηξε το συκώτι”
  • “Μου ραγίζει την καρδιά”
  • “Μου έκανε το κεφάλι καζάνι”
  • “Κοκάλωσα από το φόβο μου”
  • “Μου σηκώθηκε η τρίχα”
  • “Με πνίγει”
  • “Βράζω από θυμό”
  • “Κοκκίνισε από ντροπή”
  • “Μου έκοψε την ανάσα”
  • “Δεν μπορώ να το χωνέψω” και άλλες βέβαια πολλές…

 

Πολύ ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει και η “σωματοποίηση”, την οποία ο Kellner (1986) ορίζει ως την “παρουσία σωματικών συμπτωμάτων εν απουσία οργανικής ασθένειας”. Ένας καλός παραλληλισμός είναι πως η σωματοποίηση αποτελεί έκφραση συναισθηματικής δυσφορίας ή ψυχικού πόνου με εκφραστικά μέσα τη γλώσσα των σωματικών συμπτωμάτων. Εξ ου στη ψυχιατρική χαρακτηρίζεται ως μία τάση του ατόμου να έχει μεγαλύτερη επίγνωση των σωματικών παρά των ψυχολογικών πλευρών της συναισθηματικής του κατάστασης.

 

Η ψυχοθεραπεία συνδράμει τα μέγιστα στις ψυχοσωματικές διαταραχές, είτε αυτές είναι απόρροια σωματικών κατά βάση παθήσεων,είτε οφείλονται στον ψυχολογικό παράγοντα κατά κύριο λόγο. Σε συνδυασμό με την όποια θεραπεία ακολουθήσει ο ασθενής από φυσιολογικής (ιατρικής) άποψης, η ψυχοθεραπεία μακροπρόθεσμα εκπαιδεύει το άτομο να αναλαμβάνει το ίδιο την ευθύνη τόσο της ψυχικής του όσο και της σωματικής του υγείας. Μαθαίνοντας ποια είναι τα χαρακτηριστικά, οι συμπεριφορές, οι καταστάσεις και τα βιώματα που επιβαρύνουν τον ψυχισμό, το άτομο ξεπερνά δυσκολίες και αναπτύσσει πολύτιμες άμυνες. Η έννοια της ίασης λοιπόν στην ψυχοθεραπεία εκφράζεται μέσα από την καλλιέργεια μιας καλύτερης ψυχικής οργάνωσης, πράγμα που θωρακίζει τον οργανισμό και που δρα επικουρικά και βελτιώνει την εξέλιξη μιας σωματικής ασθένειας.