psixosomatika-simptomata-450x650
ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

«Όπως δεν θα έπρεπε να προσπαθείς να θεραπεύσεις τα μάτια χωρίς το κεφάλι, ή το κεφάλι χωρίς το σώμα, έτσι δε θα έπρεπε να προσπαθείς να θεραπεύσεις το σώμα χωρίς την ψυχή…γιατί το μέρος ποτέ δε θα είναι καλά αν δεν είναι καλά το όλο.»

ΠΛΑΤΩΝΑΣ

Πολλοί από μας ας θα έχουν βιώσει ή ακούσει άλλους να μιλούν για τα λεγόμενα ψυχοσωματικά συμπτώματα και προβλήματα, ή ακόμα και χωρίς την χρήση του όρου αυτού, θα έχουμε ακούσει κάποιον να μιλά για πονοκεφάλους όταν στρεσάρεται, για πόνο στη μέση, για κοιλιακά άλγη ή διάρροιες σε περιόδους ψυχικής έντασης. Το κορμί μας αντιδρά με χειροπιαστά, αληθινά και φορές βασανιστικά σωματικά συμπτώματα στις δυσκολίες της ψυχής, αλλά και η ψυχή μας, γρήγορα αφουγκράζεται τις ασθένειες του σώματος και, μέσω της διάθεσης, μας αφυπνίζει για τυχόν προβλήματα υγείας.

Με τον όρο ψυχοσωματικές διαταραχές  εννοούμε  τις παθήσεις της γενικής παθολογίας (που αφορούν όλες τις ιατρικές ειδικότητες) οι οποίες οφείλονται εν μέρη ή εξ ολοκλήρου σε ψυχολογικούς παράγοντες συνειδητούς ή ασυνείδητους. Κανένα ψυχοσωματικό πρόβλημα δεν είναι φανταστικό, ούτε το δημιουργεί ο ασθενής επίτηδες. Όλα είναι πραγματικά ιατρικά  προβλήματα και «όχι μόνο της φαντασίας». Η σύγχρονη ψυχοσωματική αντίληψη ,υποστηρίζει ότι η σχέση των ψυχολογικών παραγόντων με την αιτιολογία των νοσημάτων δεν είναι γραμμική αλλά σύνθετη ( πολυπαραγοντική ) και ότι όλα τα νοσήματα ( ανεξάρτητα από το χαρακτηρισμό τους ως σωματικών ή ψυχικών ) έχουν αιτιολογία που πρέπει να αναζητηθεί στη διαπλοκή και αλληλεπίδραση βιολογικών , ψυχολογικών και ψυχοκοινωνικών αιτιών.

 

Στο DSM-IV ( Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Ψυχιατρικής)  τα «ψυχοσωματικά προβλήματα» κατατάσσονται με την ονομασία «Ψυχολογικοί παράγοντες που επηρεάζουν Ιατρική (σωματική) κατάσταση». Βασικό χαρακτηριστικό είναι η παρουσία ενός ή περισσοτέρων ψυχολογικών παραγόντων που επηρεάζουν αρνητικά τη σωματική κατάσταση. Τύποι παραγόντων μπορεί να είναι ψυχική διαταραχή, π.χ. μείζων κατάθλιψη, ψυχολογικά συμπτώματα π.χ. συμπτώματα άγχους, στοιχεία προσωπικότητας, δυσπροσαρμοστικές συμπεριφορές.

 

Για να αποκτήσουμε μια ενδεικτική εικόνα για το πόσο διαδεδομένες είναι οι ψυχοσωματικές παθήσεις ας δούμε ποιες περιοχές της υγείας μας καλύπτουν σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρεία, η οποία κατατάσσει τα φαινόμενα αυτά στις δέκα παρακάτω κατηγορίες:

• Δερματικά: νευροδερματίτιδα, αλλεργική δερματίτιδα, έκζεμα, τριχόπτωση,  ψωρίασηκ.ά.
• Μυοσκελετικά: πόνοι στη μέση, κράμπες, νευρόπονοι, πονοκέφαλοι από υπέρταση, ρευματοειδής αρθρίτιδα,  η μυαλγία, η αυχεναλγία, η οσφυαλγία και το αυχενικό σύνδρομο.  κ.ά.
• Αναπνευστικά: άσθμα, υποτροπιάζουσα βρογχίτιδα κ.ά.
• Κυκλοφορικά: υπέρταση, ταχυκαρδία, άλλες καρδιακές παθήσεις όπως αρρυθμία ή στένωση στεφανιαίων, ημικρανίες κ.ά.
• Αιματολογικά: διαταραχές στο αίμα όπως αύξηση πηκτικότητας και διαταραχές στο λεμφικό σύστημα.
• Γαστρεντερικά: έλκος, γαστρίτιδα, σπαστική κολίτιδα κ.ά.
• Γεννητικό σύστημα: διαταραχές στον κύκλο της περιόδου, έλλειψη σεξουαλικού ενδιαφέροντος, ψυχοσεξουαλικές διαταραχές κ.ά.
• Ενδοκρινικά: υπερθυρεοειδισμός,  ο υποθυροειδισμός, η υπογλυκαιμία, ο σακχαρώδης διαβήτης

• Διαταραχές αισθητηρίων οργάνων: ψυχογενής πόνος κ.ά.
• Διαταραχές νευρικού συστήματος: στις οποίες ο συναισθηματικός παράγοντας παίζει σημαντικό ρόλο, όπως σκλήρυνση κατά πλάκας κ.ά.

  • Διαταραχές της ορέξεως, όπως η ανορεξία και η βουλιμία.

Σύμφωνα με σχετικά πρόσφατα πειραματικά δεδομένα μπορούμε να πούμε ότι: ψυχολογικοί παράγοντες επηρεάζουν καθοριστικά την εμφάνιση και εξέλιξη παθήσεων όπως η γρίπη, ο έρπης, η φυματίωση ή ο καρκίνος, παθήσεις που φαινομενικά δεν έχουν καμία σχέση με τη νοητική και συγκινησιακή μας κατάσταση.

Το γεγονός ότι ψυχικοί παράγοντες επιδρούν καθοριστικά στην υγεία μας, είναι ήδη γνωστό στη “λαϊκή σοφία” εξ’ ου και το πλούσιο ψυχοσωματικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε καθημερινά .

χαρακτηριστικές εκφράσεις:
• μου ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι
• μ’ έλουσε κρύος ιδρώτας
• μου κόπηκαν τα πόδια
• μου έπρηξε το συκώτι
• μου ραγίζει την καρδιά
• Μου έκανε το κεφάλι καζάνι
•  κοκάλωσα από το φόβο μου
•  μου σηκώθηκε η τρίχα
• με πνίγει
• βράζω από θυμό
• κοκκίνισε από ντροπή
• μου έκοψε την ανάσα
• δεν μπορώ να το χωνέψω (κ.λ.π)

 

Σωματοποίηση : η παρουσία σωματικών συμπτωμάτων εν απουσία οργανικής ασθένειας.  (Kellner 1986)  Η  έκφραση συναισθηματικής δυσφορίας και ψυχοκοινωνικού πόνου στη γλώσσα των σωματικών συμπτωμάτων. Στην ψυχιατρική νοηματοδοτείται ως η τάση του ατόμου να έχει μεγαλύτερη επίγνωση των σωματικών παρά των ψυχολογικών πλευρών της συναισθηματικής του κατάστασης.

Η ψυχοθεραπεία συνδράμει τα μέγιστα στις ψυχοσωματικές διαταραχές είτε αυτές είναι απόρροια σωματικών βλαβών είτε προέρχονται από ψυχολογική επιβάρυνση.

Σε συνδυασμό με την όποια θεραπεία ακολουθήσει ο ασθενής για την καταστολή των συμπτωμάτων του, ώστε αυτά να μην συνεχίζουν να πλήττουν το σώμα του, η ψυχοθεραπεία μακροπρόθεσμα θα μάθει τον ασθενή να αναλαμβάνει την ευθύνη της ψυχικής και σωματικής του υγείας, μαθαίνοντας ποια είναι τα χαρακτηριστικά, οι συμπεριφορές, οι καταστάσεις και τα βιώματα που επιβαρύνουν τον ψυχισμό και οδηγούν σε ασθένειες του σώματος. Η έννοια της ίασης λοιπόν στην ψυχοθεραπεία εκφράζεται μέσω της εγκαθίδρυσης ή επανεγκαθιδρυσης ένος τρόπου λειτουργίας μιας πιο εύκαμπτης και ζωηρής ψυχικής οργάνωσης η οποία θα μπορούσε να επιβραδύνει ή και να βελτιώσει την εξέλιξη μιας σωματικής ασθένειας .