TO ΠΕΝΘΟΣ KAI H ΑΠΩΛΕΙΑ

Το πένθος είναι η φυσιολογική αντίδραση μετά από μία απώλεια και εμπερικλείει τα συναισθήματα που τη συνοδεύουν και που εκείνη προκαλεί—όπως θλίψη, θυμό, ενοχές και φόβο. Η πιο συχνή μορφή πένθους βιώνεται μετά τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, ωστόσο και άλλες απώλειες ενδέχεται να είναι εξίσου οδυνηρές—ο χωρισμός, η αρρώστια, η απώλεια εργασίας, μία αποβολή καθώς και καθετί σημαντικό ή πολύτιμο που ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι χάνει από την καθημερινή του συνθήκη.

 

Στις σύγχρονες κοινωνίες ίσως περισσότερο από ποτέ ο θάνατος αποτελεί ταμπού—ένα γεγονός που προκαλεί αμηχανία και που οι περισσότεροι θα προτιμήσουν να αποφύγουν ενώ δυσκολεύονται να μιλήσουν γι αυτό. Συχνά λειτουργούμε σαν να ήμασταν αθάνατοι και όταν κάτι πλήττει αυτήν την αίσθηση παντοδυναμίας—ή καλύτερα όταν κάτι μας θυμίζει ότι αποτελεί ψευδαίσθηση—αποφεύγουμε το θέμα ή προσπαθούμε να το προσπεράσουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται.

 

Εξαιτίας των παραπάνω, όσοι έχουν χάσει κοντινό και αγαπημένο πρόσωπο γίνονται συχνά λήπτες μιας σειράς λανθασμένων μηνυμάτων από το περιβάλλον, τα οποία δυσκολεύουν την ομαλή εξέλιξη της διαδικασίας του πένθους. Απόψεις που επιχειρούν να μειώσουν τη σημασία και το βάρος της απώλειας—λόγου χάρη “Είσαι πολύ γερός, σύντομα θα κάνεις κι άλλο παιδί!” ή “Ήταν πολύ μεγάλος ούτως ή άλλως!”—αλλά και παραινέσεις του τύπου “Η ζωή συνεχίζεται, ψηλά το κεφάλι!” το μόνο που καταφέρνουν είναι να δείξουν στον πενθούντα ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματά του δεν γίνονται αποδεκτά με συνέπεια εκείνος να τα “θάβει” όλο και πιο μέσα…Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το πένθος είναι μοναδικό και απολύτως ατομικό για κάθε άνθρωπο. Δεν μπορούν να υπάρξουν κανόνες για τη διάρκεια, την ένταση ή τη σημασία του για τον κάθε ένα, ενώ παράλληλα αποτελεί μονόδρομο—μια τρόπων τινά—αναγκαστική πορεία πριν υπάρξει απελευθέρωση και λύτρωση.

 

Συχνά η περίοδος του πένθους συνοδεύεται από περίπλοκες ψυχοσωματικές αντιδράσεις, οι οποίες ενδέχεται να είναι έως και υπερβολικά επώδυνες αν και συνήθως τελικά θα ξεπεραστούν μέσα από το βίωμα και τη νοηματοδότησή τους.

 

Σε συναισθηματικό επίπεδο, κατά τη διάρκεια του πένθους, μπορεί να νιώθεις:

  • Μούδιασμα—την αίσθηση ότι τίποτα από ό,τι ζεις δεν είναι αληθινό, απλά το φαντάζεσαι
  • Την προσδοκία ότι ο άνθρωπος που έφυγε θα επιστρέψει
  • Έλλειψη προσοχής ή δυσκολία να θυμηθείς πράγματα που έκανες ή που συνέβησαν λίγο πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την απώλεια
  • Συναίσθημα θυμού, απόγνωσης, οργής και αίσθηση αδικίας γι αυτό που βιώνεις
  • Συναισθήματα μεγάλου κενού και μοναξιάς
  • Ενοχές, ότι θα μπορούσες να είχες κάνει περισσότερα ή να είχες συμπεριφερθεί καλύτερα

 

Σωματικά ο πενθών μπορεί να αντιμετωπίζει:

  • Δυσκολίες στον ύπνο και διακοπές του ύπνου κατά τη διάρκεια της νύχτας
  • Απότομη απώλεια ή αύξηση βάρους, ελάχιστη ή αντίθετα υπερβολική κατανάλωση φαγητού
  • Χαμηλή ενέργεια και ζωτικότητα, αίσθηση κούρασης
  • Πονοκεφάλους, πόνους στο στήθος
  • Διαταραχές στο στομάχι και στο πεπτικό σύστημα
  • Απώλεια μαλλιών

 

Ένα υποστηρικτικό—συναισθηματικά και πρακτικά—οικογενειακό, συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον, όπου όλα τα συναισθήματα γίνονται αποδεκτά και όπου δεν δίνονται εντολές για το πώς ακριβώς θα πρέπει να ξεπερασθεί η απώλεια είναι ο ιδανικός περίγυρος ώστε το άτομο να βιώσει τη μοναδικότητα του πένθους του, να εκφράσει ανοιχτά και σε όλη τους την έκταση και ένταση τα συναισθήματά του και να μπορέσει σταδιακά να αποδεχτεί την απώλεια και να συνεχίσει τη ζωή του. Σε κάποιες περιπτώσεις τα συναισθήματα παραμένουν φιμωμένα και φυλακισμένα στην ψυχή μας και δεν υποχωρούν με το πέρασμα του χρόνου. Ο ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει οικοδομώντας ένα ασφαλές πλαίσιο όπου το άτομο θα εκφραστεί, θα επεξεργαστεί τις σκέψεις και τα συναισθήματά του, θα νοηματοδοτήσει τη βιωματική του εμπειρία, θα αποδεχθεί το γεγονός, θα απενοχοποιήσει τη δημιουργία και τη χαρά και τελικά θα ενθαρρυνθεί να προχωρήσει.