Οι αντιδράσεις των εφήβων στο χωρισμό των γονέων

Η εφηβική ηλικία είναι μια χρονική περίοδος κατά την οποία λαμβάνουν χώρα σημαντικές σωματικές ,νοητικές, κοινωνικές και συναισθηματικές αλλαγές στην ανάπτυξη των παιδιών. Η διαδικασία σχηματισμού της ταυτότητας του ατόμου, που σχετίζεται με την βαθμιαία αποσύνδεση του από την οικογένεια και την προοδευτική κατάκτηση της αυτονομίας του,  είναι βασικό χαρακτηριστικό αυτής της ηλικίας.  Στο στάδιο αυτό οι έφηβοι χρειάζονται σταθερότητα , συναισθηματική στήριξη , κατανόηση και καθοδήγηση από τους γονείς τους.

Αν και οι έφηβοι έχουν την γνωστική ικανότητα για μεγαλύτερη κατανόηση των αιτιών του χωρισμού των γονέων τους, παρόλα αυτά το διαζύγιο είναι για αυτούς ένα ιδιαίτερα επίπονο στην αντιμετώπιση του γεγονός. Παράλληλα με τις πολύπλοκες  και έντονες αλλαγές που έχουν να αντιμετωπίσουν σε σχέση με τον εαυτό τους, οι έφηβοι δυστυχώς επιβαρύνονται και με επιπρόσθετες και δύσκολες αλλαγές στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Με τη διάλυση της οικογένειας ο έφηβος μπορεί να παρουσιάσει δυσκολίες στις διαπροσωπικές του σχέσεις και στην επίτευξη της αυτονομίας του, να βιώσει έντονο θυμό, θλίψη και ντροπή και να εμφανίσει επιθετικές και παραβατικές συμπεριφορές στο σπίτι και το σχολείο . Σε πολλούς εφήβους παρατηρείται μείωση της σχολικής επίδοσης, αύξηση απουσιών στο σχολείο , δυσκολίες συγκέντρωσης , συμπτώματα κατάθλιψης , σωματοποίηση και διαταραχές άγχους.

Κάποιες φορές η αποδιοργάνωση και οι «εφηβικές» μορφές συμπεριφοράς των γονέων μετά το χωρισμό αποστερούν τους έφηβους από ένα γονέα με σταθερή και συνεπή συμπεριφορά, απαραίτητο για την επίτευξη της διαμόρφωσης ταυτότητας τους. Οι έφηβοι αντιμετωπίζουν εσωτερικές συγκρούσεις που έχουν να κάνουν συνήθως με τις οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας μετά το διαζύγιο , τάση προστασίας και αφοσίωση προς τον ένα ή τον άλλο γονέα , απομυθοποίηση των γονέων , αυστηρότητα και έντονη κριτική στάση απέναντί τους και δυσκολίες στην αποδοχή της ερωτικής ζωής των γονέων τους.

Αποτελέσματα ερευνών δείχνουν ότι οι έφηβοι χωρίζονται σε 2 κατηγορίες ανάλογα με τις αντιδράσεις τους μετά το χωρισμό των γονέων. Στην πρώτη ομάδα οι έφηβοι παρουσιάζουν παλινδρόμηση, κάνουν παρέα με μικρότερα παιδιά , κλείνονται στον εαυτό τους και ασχολούνται υπερβολικά με το θέμα του διαζυγίου και έχουν συνεχώς ανάγκη για φροντίδα και επιβεβαίωση της γονεϊκής αγάπης. Αυτά τα παιδιά συνήθως παρουσιάζουν και τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην  αυτονόμηση τους. Στη δεύτερη ομάδα οι ανάγκες συναισθηματικής εξάρτησης μετατίθενται στην ομάδα των συνομήλικων και τα παιδιά προσπαθούν να ανεξαρτητοποιηθούν πρόωρα από την οικογένεια παρότι δεν έχουν ακόμα την ωριμότητα. Στην ομάδα αυτή η εξάρτηση από συνομηλίκους εμφανίζεται στα αγόρια με αντικοινωνική η παραβατική συμπεριφορά ενώ στα κορίτσια με πρόωρες σεξουαλικές σχέσεις.

Η καλύτερη προσαρμογή των εφήβων στο διαζύγιο των γονέων τους και η ομαλή τους ανάπτυξη σε όλους τους τομείς εξαρτάται από την καλή συνεννόηση  και επικοινωνία ανάμεσα στους γονείς μετά το διαζύγιο.  Οι γονείς μέσα σε ένα πνεύμα συνεργασίας πρέπει να έχουν μια κοινή στάση απέναντι στον έφηβο και στα θέματα που τον αφορούν και να τον διαβεβαιώσουν ότι θα υπάρχει σταθερότητα στην επικοινωνία με τον γονέα με τον οποίο δεν θα διαμένει μαζί. Η ικανότητα των γονέων,   πριν και μετά το χωρισμό, για ενημέρωση , συζήτηση και ειλικρινή επικοινωνία με τους εφήβους καθώς επίσης και για ουσιαστική συναισθηματική στήριξη,  καθοδήγηση , έλεγχο και επίβλεψη είναι αυτή που θα βοηθήσει τους εφήβους να ξεπεράσουν ομαλά τις δυσκολίες της νέας κατάστασης.  Τέλος,  σε καμία περίπτωση ο έφηβος δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως ενδιάμεσος ή «σύμμαχος»  κάποιου από τους δυο γονείς και να βρεθεί εκτεθειμένος σε εχθρότητες , ζήλιες και εκδικητικότητα μεταξύ των γονέων όπως επίσης και σε θέματα που αφορούν την προσωπική τους ζωή.