Οι ανάγκες των γονέων και των εφήβων

Μέση ηλικία-μεταβατική περίοδος. Ο χρόνος που έχω στη διάθεση μου είναι λίγος. Ο μεσήλικας γονιός μπορεί να βλέπει με ευχαρίστηση αλλά και φθόνο την άνθηση του γιου ή της κόρης με αποτέλεσμα να φέρεται καμιά φορά αντιφατικά απέναντι στον έφηβο. «χαίρομαι για  την ανάπτυξη σου, κάνω απολογισμούς για τη ζωή μου, βλέπω ότι εσύ έχεις πράγματα που εγώ δεν είχα, σου συμπεριφέρομαι αλλοπρόσαλλα.».

  • Σημάδια κόπωσης από την πρώτη δεκαετία του παιδιού.
  • Προσωπικός χρόνος ανύπαρκτος ανάμεσα στις ανάγκες των εφήβων τους και των ηλικιωμένων γονέων τους , που εξίσου χρειάζονται φροντίδα.
  • Πολλοί βρίσκονται σε μία απαιτητική επαγγελματική περίοδο της ζωής τους ,π.χ μπορεί να διεκδικούν προαγωγή ή να κατέχουν ήδη μία σημαντική θέση με πολλές και δύσκολες αρμοδιότητες.
  • Φόβος ότι το παιδί μεγαλώνει και μπορεί να χάσουν το ρόλο της μητέρας ή του πατέρα που τους προσδιορίζει και τους δίνει αξία σαν ανθρώπους.. Σε μοναχικούς γονείς το παιδί είναι ένα μέσο που τους κρατά ζωντανούς και γι’αυτό πολλοί προσπαθούν με κάθε τρόπο να  κρατήσουν τον έφηβο σε ένα ρόλο απόλυτα εξαρτώμενο από αυτούς , αντιστεκόμενοι σθεναρά στο μεγάλωμα του παιδιού τους.
  • Ανταγωνισμός πατέρα-γιου, κόρης –μαμάς . Μερικές φορές οι γονείς αισθάνονται ότι η μεταμόρφωση του παιδιού σε γυναίκα ή άντρα απειλεί την δική τους υπόσταση. Δεν θέλουν να αισθανθούν ξεπερασμένοι ή γερασμένοι
  • Αναβάθμιση της ανατροφής-νέες απαιτήσεις , κάποιοι κάνουν ότι δεν βλέπουν την εφηβεία, το παιδί μεγαλώνει πολύ πιο γρήγορα από όσο είχαν προγραμματίσει. Ενδόμυχος φόβος ότι θα χαθεί ο ήδη κεκτημένος έλεγχος και σύγχυση ρόλων.
  • Γονική κρίση , κατάσταση όπου οι γονείς αρνούνται ή αδυνατούν να αποδεχτούν την ωρίμανση του παιδιού και τη δυνατότητα να τακτοποιεί τα προσωπικά του ζητήματα χωρίς τη βοήθεια τους. Αίσθημα απώλειας –άγχος αποχωρισμού-ακραίες συμπεριφορές όπως καταπιεστική μορφή ελέγχου. Η επιθετικότητα του εφήβου μπορεί να προκαλέσει επιθετικότητα γονέων από θέση άμυνας απέναντι στο άγχος απόρριψης του εαυτού τους.

 

Ερώτηση για την ομάδα : Πώς νιώθει το κάθε μέλος για την εφηβεία του παιδιού του;

 

Πώς αισθάνεται ο έφηβος απέναντι στους γονείς του ;

 

  • «Με έχετε κουράσει όλοι .Παρατήστε με στην ησυχία μου. Δεν σας αντέχω». Καμιά φορά αυτές οι φράσεις ακούγονται χωρίς ιδιαίτερη αφορμή και λόγο από τους εφήβους , ωστόσο σκεφτείτε μήπως όντως το παιδί σας υφίσταται ενοχλητική πίεση από εσάς.
  • «Δεν με καταλαβαίνετε». Είναι ένας τρόπος να αυτονομηθεί, να διαφύγει από τη γονική δύναμη και εξουσία. Ωστόσο παρόλο που φαίνεται παράδοξο δεν πρέπει να σταματούμε να συζητάμε με τον έφηβο μας.
  • «Θέλω εμπιστοσύνη» . Τα παιδιά θέλουν όλο και περισσότερες ελευθερίες, οι γονείς δυσκολεύονται να δείξουν εμπιστοσύνη. Όλα εξαρτώνται από την ωριμότητα του παιδιού. Όταν όλα  τα παιδιά απολαμβάνουν κάποιες ελευθερίες εκτός από το δικό σας επανεξετάστε το ζήτημα. Δείτε αν εσείς υπερβάλλετε στους φόβους σας ή όχι. Κάντε ένα πείραμα για να δείτε αν το παιδί μπορεί να χειριστεί την ελευθερία που του δώσατε.
  • Κρίση αντίθεσης προς τους ενηλίκους. Θέλω να σε κριτικάρω , να σε μειώσω , να αισθανθώ ισχυρός. Οι έφηβοι εκλαμβάνουν την τρυφερότητα και τη φροντίδα των γονέων τους σαν ενόχληση και παράλογο συναισθηματισμό, το  ενδιαφέρον σαν παρέμβαση, την αποφασιστικότητα και τις συμβουλές σαν προσβολή και έλλειψη εμπιστοσύνης.

 

Ο ρόλος του γονέα και οι δυσκολίες προσαρμογής του στις ιδιαίτερες απαιτήσεις της εφηβείας.

Η προσπάθεια του εφήβου για αυτονομία και ανεξαρτησία απειλεί την ισορροπία της οικογένειας.  Τα συνήθη σφάλματα που κάνουν οι γονείς είναι:

1.Ασκηση μεγαλύτερου έλεγχου και επιβολή αυστηρών κατασταλτικών μέτρων  που έχει σαν συνέπεια την ενίσχυση  μεγαλύτερης εξάρτησης των εφήβων  ή την έντονη αντίδραση-ξέσπασμα των έφηβων που εκδηλώνεται με ακραίες συμπεριφορές όπως σεξ, ναρκωτικά, αντικοινωνική συμπεριφορά.

2. Η υπερβολική ανάγκη των γονιών να ελέγξουν την προσωπική ζωή των εφήβων  πυροδοτεί τα προβλήματα των γονιών και των εφήβων που μπορεί να εκφράζονται ως απλή κόντρα , αμφισβήτηση , εκνευρισμό ή και σφοδρή σύγκρουση. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν οι σχέσεις γονιών –εφήβων χαρακτηρίζονται από συμμαχίες , σε λανθάνουσα ή εκφρασμένη μορφή και οι οποίες μπορεί να φτάσουν στη δημιουργία στρατοπέδων στην οικογένεια. Σε τέτοιες περιπτώσεις o ένας από τους δύο γονείς αντιτάσσεται στην προσπάθεια του εφήβου για αυτονόμηση ενώ ο άλλος παίρνει το μέρος του . Το αποτέλεσμα είναι ο έφηβος να εθίζεται σε μια συμπεριφορά διαχείρισης και να καταφεύγει σε τεχνικές προκειμένου να πετύχει αυτό που θέλει. Συνήθως το πρόβλήμα είναι πιο έντονο όταν οι γονείς δεν έχουν άλλες διεξόδους  όπως πχ μία καλή σχέση με το σύντροφο, εργασία.

3. Η απουσία ελέγχου και ο υπερβολικός έλεγχος μπορεί να έχουν τις ίδιες αρνητικές συνέπειες για την ωρίμανση και την αυτονόμηση του εφήβου. Ο υπερβολικά αυστηρός γονιός με τις υπερβολικές απαιτήσεις του και τις πρακτικές καταστολής του ισοπεδώνει την προσωπικότητα του εφήβου και δεν αφήνει περιθώρια για να αποκτήσει εκείνα τα εφόδια που θα τον βοηθήσουν να διαμορφώσει μία ισχυρή προσωπικότητα και να γίνει αυτάρκης.

Ο υπερβολικά προστατευτικός γονιός στερεί από το παιδί την ευκαιρία να μάθει να διεκδικεί , να διαπραγματεύεται , να δοκιμάζει τις γνώσεις και τις δυνατότητες του , να αποκτά εμπειρίες που θα ενισχύσουν την αυτοεκτιμηση του. Έτσι  μένει παλινδρομημένος και προσκολλημένος στους γονείς του.

4. «Δεν μας χρειάζεσαι πια , μπορείς και μόνος σου». Υπερβολική επιτρεπτικότητα . Ο έφηβος που αντιμετωπίζεται με αυτό τον τρόπο από τους γονείς του οδηγείται σε μια ψευδή ωριμότητα και στην αίσθηση ότι είναι μόνος , μικρός , απελπισμένος και ανήμπορος. Η απομάκρυνση του αυτή από τις διαδικασίες σταδιακής ωρίμανσης. έχει σαν αποτέλεσμα το παιδί να επιχειρεί δραστηριότητες για τις οποίες δεν είναι ακόμη έτοιμο και έτσι να αποτυγχάνει. Βιώνει τότε μία τραυματική πραγματικότητα πολύ πρώιμα και απότομα και καταφεύγει σε φαντασιώσεις παντοδυναμίας. Το άτομο επιστρέφει συναισθηματικά σε πρώιμα αναπτυξιακά στάδια όπου η συνείδηση και ο εαυτός είναι αποδυναμωμένα. Ο έφηβος αναγκάζεται να δέχεται συνεχώς εξωτερικό έλεγχο για τον έλεγχο των ενστίκτων του. Άβουλος και αναποφάσιστος , θα ζητήσει ίσως εξωτερικά στηρίγματα όπως  π.χ ουσίες . Μένει ακάλυπτος και η αυτοπεποίθηση του μπορεί να κλονιστεί πολύ εύκολα με την πρώτη ματαίωση και αποτυχία.

5. Προσπάθεια αναστολής της έκφρασης της σεξουαλικότητας του εφήβου που εκδηλώνονται με παράλογες απαγορεύσεις, ενοχές, άγχος και θλίψη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έντονη κτητικότητα και η ζήλια του πατέρα προς την κόρη του που πιθανώς να εκφράζει την λανθάνουσα πεποίθηση ότι του ανήκει.

 

Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος αντίδρασης των γονέων απέναντι στην εφηβεία του παιδιού τους.

  • Οι γονείς πρέπει να συνεχίσουν να έχουν την ευθύνη του παιδιού τους και να το κρατήσουν. Μπορεί να αντιδράσουν ενεργητικά και να θέσουν τον έφηβο αντιμέτωπο με τις ευθύνες του και τον εαυτό του , χωρίς όμως να τον τιμωρήσουν ή να τον εκδικηθούν.
  • Ο γονιός πρέπει να είναι παρών , σταθερός , ακλόνητος και αξιόπιστος. Να αντιλαμβάνεται τις ανάγκες του εφήβου και να ταυτίζεται μαζί του. Οι γονείς δέχονται και προσαρμόζονται στη νέα πραγματικότητα και διευκολύνουν βαθμιαία την απομάκρυνση του παιδιού τους από την οικογένεια διευκολύνοντας τις διαδικασίες της φυσιολογικής ανάπτυξης. Στρέφονται περισσότερο ο ένας στον άλλο για την ικανοποίηση των αναγκών τους και νέες ισορροπίες δημιουργούνται στην οικογένεια.
  • Οι γονείς χρειάζεται να είναι συναισθηματικά παρόντες και ισχυροί για να μπορέσει ο έφηβος να τους αμφισβητήσει (απόϊδανικοποίηση) και να αναμετρηθεί μαζί τους. Να είναι σταθεροί στις συναισθηματικές μεταπτώσεις του εφήβου, να είναι δεκτικοί και ευλύγιστοι και είναι ενωμένοι μεταξύ τους.
  • Ο έφηβοι δεν αναπτύσσονται μετέωροι, τους είναι απαραίτητο να ανήκουν σε μία δομή που μπορεί να αντέξει την επιθετικότητα τους.
  • Είναι επομένως απαραίτητη η ευελιξία , η σταθερότητα και η ικανότητα των γονέων να ανέχονται να αγνοούνται από τους εφήβους χωρίς να εισπράττουν αυτήν την αδιαφορία  σαν προσωπική τους αποτυχία και να μην επιδιώκουν διαρκώς την επιβεβαίωση από τους εφήβους ότι είναι καλοί γονείς.
  • Το σημαντικό στοιχείο στην επικοινωνία με το παιδί είναι η αυθεντικότητα και ο σεβασμός στην προσωπικότητα. Ο γονιός δεν θα πρέπει να βάζει με βιασύνη ετικέτες στο παιδί , να επιβάλλεται επειδή είναι αυθεντία , να προσβάλλει και να τιμωρεί χωρίς να προσπαθεί να κατανοήσει την ψυχολογική κατάσταση του εφήβου.