ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Η κατάθλιψη είναι ένα φαινόμενο τόσο συχνό—φυσιολογικό ή παθολογικό—που καλύπτει κυριολεκτικά όλο το φάσμα της ανθρώπινης ζωής. Είναι μία διαταραχή της συναισθηματικής διάθεσης (mood), του καθολικού δηλαδή και σταθερού συναισθηματικού τόνου που βιώνουμε εσωτερικά.

 

Όλοι μας γνωρίζουμε τι θα πει καταθλιπτική και τι ευφορική διάθεση. Όλοι μας έχουμε περάσει από περιόδους ικανοποίησης ή—το αντίθετο—απογοήτευσης, που επηρέασαν τη διάθεση μας είτε θετικά είτε αρνητικά. Πώς ξεχωρίζει λοιπόν κανείς μία “φυσιολογική” από μία “παθολογική” κατάσταση;

 

Στην καθημερινή γλώσσα ο όρος “κατάθλιψη” χρησιμοποιείται συχνά όταν είμαστε λυπημένοι, ως αναφορά σε διάθεση μελαγχολική. Τα αρνητικά συναισθήματα της θλίψης, της στενοχώριας και της απογοήτευσης μπορεί να μην είναι ακριβώς ευχάριστα είναι όμως κοινά για όλους τους ανθρώπους. Αισθανόμαστε απογοήτευση μετά από μία αποτυχία, θλίψη μετά από ένα χωρισμό ή μία απώλεια, ακόμη και απόγνωση απέναντι σε πράγματα και καταστάσεις που δεν ελέγχουμε και που επιδρούν στη ζωή μας. Τα αρνητικά συναισθήματα αυτού του τύπου είναι απολύτως φυσιολογικά και είναι ανησυχητικό όταν ορισμένες φορές δεν υπάρχουν—έχουν συνήθως μικρή διάρκεια και γενικά δεν επηρεάζουν σημαντικά τη δυνατότητά μας να ανταποκριθούμε στις καθημερινές μας υποχρεώσεις. Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να πει ότι είναι έως και χρήσιμα, στον βαθμό που μας βοηθούν να κάνουμε μία μικρή παύση, ένα προσωρινό σημειωτών, έτσι ώστε να ενδοσκοπήσουμε, να κατανοήσουμε και να εξοικειωθούμε με κάποιες πλευρές του χαρακτήρα μας και του φαινομένου ζωή γενικότερα.

 

Ωστόσο η κατάθλιψη στην καθομιλουμένη διαφέρει από ό,τι ονομάζουν οι ψυχολόγοι “Κλινική Κατάθλιψη”, η οποία χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που διαρκούν από δύο εβδομάδες και πάνω και που είναι τόσο σοβαρά ώστε να επεμβαίνουν καίρια στην καθημερινότητα ενός ατόμου. Όσο πιο έντονη και παρατεταμένη είναι η συναισθηματική κατάσταση της κατάθλιψης και όσο πιο πολλά και έντονα τα συμπτώματά της (φερειπείν αϋπνία, ανορεξία, απώλεια ενεργητικότητας, ελάττωση σεξουαλικής διάθεσης, ψυχοκινητική επιβράδυνση κλπ), τόσο μεγαλύτερη είναι και η έκπτωση στη λειτουργικότητα του ατόμου. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα οφείλει κανείς να μιλήσει για παθολογική κατάσταση και ψυχική ασθένεια.

 

Η Κλινική Κατάθλιψη μπορεί κάλλιστα να παρουσιασθεί σε οποιαδήποτε ηλικία, σε βρέφη, σε παιδιά, στην εφηβεία, στην ενήλική ζωή, στη μέση ηλικία και στα γηρατειά, δηλαδή σε όλο το αναπτυξιακό φάσμα. Άλλοτε είναι συνδεδεμένη με αναπτυξιακούς σταθμούς και άλλοτε όχι, ενώ κάποιες φορές συνδέεται με στρεσογόνα γεγονότα—αποχωρισμούς, απώλειες, τραύματα κλπ. Η κατάθλιψη είναι στις μέρες μας μία πολύ διαδεδομένη ψυχική διαταραχή και περίπου ένα στα δέκα άτομα κάποια στιγμή θα νοσήσει.  Έχει διαπιστωθεί ότι το 20% των γυναικών και το 12% των ανδρών θα εμφανίσει καταθλιπτικό επεισόδιο μία φορά τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Αντίστοιχα, μία στις δέκα γυναίκες και ένας στους είκοσι άνδρες θα νοσήσουν εντός διαστήματος ενός έτους.

 

Εάν παρατηρήσετε τα παρακάτω συμπτώματα για δύο ή τρεις βδομάδες τουλάχιστον, τότε είναι απαραίτητο να επισκεφτείτε έναν ψυχολόγο (ή ψυχίατρο), έτσι ώστε να αξιολογηθεί εάν πάσχετε από Κλινική Κατάθλιψη και σε κάθε περίπτωση να λάβετε την κατάλληλη βοήθεια.

 

Αλλαγές στη διάθεση
Νιώθετε συνεχώς λυπημένος, απογοητευμένος, απελπισμένος, άκεφος.  Είστε ανήσυχος, αγχωμένος, χωρίς πολλές φορές να ξέρετε το γιατί. Δε χαίρεστε, δεν απολαμβάνετε πια δραστηριότητες και χόμπι που κάποτε σας ευχαριστούσαν.

 

Αλλαγές στη σωματική ευεξία
Δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε, ξυπνάτε συχνά τη νύχτα ή πολύ νωρίς το πρωί ή έχετε υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της μέρας. Η όρεξή σας και το βάρος έχουν μειωθεί ή στον—αντίποδα—έχουν αυξηθεί απότομα. Έχετε πονοκεφάλους και ναυτία, ζαλάδες, πόνους στα πόδια ή στα χέρια. Δεν έχετε επιθυμία για σεξουαλική επαφή και σχέσεις.

 

Αλλαγές στον τρόπο σκέψης
Όλα σας φαίνονται μάταια. Κατακλύζεστε από ιδέες ενοχής, τα βάζετε με τον εαυτό σας, νιώθετε ότι δεν αξίζετε και ότι είστε μόνος, αβοήθητος, εγκλωβισμένος και απελπισμένος. Το μέλλον σας τρομάζει, φαντάζει ζοφερό και απειλητικό. Δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε, με πολύ κόπο ανακαλείτε πληροφορίες που προσφάτως έχετε δεχθεί. Σκέφτεστε συνεχώς αρνητικά και καμιά φορά έχετε σκέψεις θανάτου.

 

Αλλαγές στην καθημερινότητα
Δεν επιθυμείτε, πλέον, τη συναναστροφή με ανθρώπους που κάποτε σας ευχαριστούσαν. Δεν έχετε διάθεση να μιλήσετε. Κλείνεστε στο σπίτι, αρνείστε να πάτε στην εργασία σας αλλά και σε άλλες δραστηριότητες που κάποτε σας ενδιέφεραν και σας είχαν κερδίσει. Αδιαφορείτε για την προσωπική σας υγιεινή και δεν μεριμνάτε για την εμφάνισή σας.

 

Ανεξάρτητα από τη βαρύτητα ενός περιστατικού, η κατάθλιψη δείχνει ότι μέσα μας υπάρχουν συγκρούσεις και ζητήματαανοιχτά σε βαθύτερο επίπεδο. Υπό αυτήν την έννοια η κατάθλιψη οφείλει να αντιμετωπιστεί ως αφορμή για αυτογνωσία και σαν κίνητρο για μεταβολές στον ψυχικό μας κόσμο, στις σχέσεις μας με το περιβάλλον και με τους τρίτους.Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και άνθρωποι που νόσησαν βαριά—πράγμα πολλαπλά επώδυνο και επικίνδυνο—χαρακτηρίζουν την ψυχοθεραπεία με έναν τρόπο ως μία λυτρωτική και πολλές φορές αποκαλυπτική περίοδο της ζωής τους. Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τους ψυχολογικούς λόγους οι οποίοι συμβάλλουν στη δημιουργία των καταθλιπτικών αισθημάτων και να μας υποστηρίξει στην πορεία της θεραπευτικής μας αλλαγής. Κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας θα έχουμε τη δυνατότητα:

  • Nα ερευνήσουμε σκέψεις και συμπεριφορές που συμβάλλουν στη δημιουργία των αισθημάτων της απογοήτευσης, της μειονεκτικότητας και της ενοχής, τα οποία συνοδεύουν ή βρίσκονται στη ρίζα της κατάθλιψης.
  • Nα κατανοήσουμε ποια από τα ζητήματα που μας απασχολούν μπορούν να επιλυθούν και με ποιον τρόπο και ποια δεν μπορούμε να επιλύσουμε και οφείλουμε να αποδεχτούμε συμβιώνοντας αρμονικά μαζί τους.
  • Να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας με τα αγαπημένα μας πρόσωπα.
  • Nα ξαναβάλουμε σταδιακά στη ζωή μας ευχάριστες δραστηριότητες που μπορούν να ξυπνήσουν μέσα μας τη χαρά της ζωής.
  • Να εκφράζουμε αυθεντικά συναισθήματα όταν επιθυμούμε να επικοινωνήσουμε ακόμη και όταν αυτά είναι αρνητικά (θυμός, πλήξη, επιθετικότητα, θλίψη κλπ).
  • Να διεκδικούμε τα δικαιώματά μας και να μην υποχωρούμε από φόβο στις απόψεις των άλλων.
  • Να στηρίζουμε τις επιλογές μας στις δικές μας αξίες και στις δικές μας επιθυμίες.
  • Να ανακτήσουμε τον έλεγχο της ζωής μας.
  • Να βάζουμε ρεαλιστικούς στόχους για το μέλλον που μπορούν να μας δώσουν νόημα και να αναλαμβάνουμε το ρίσκο και την ευθύνη αυτών των επιλογών.