Καθορισμός Προβλήματος στην επικοινωνία μεταξύ γονέα-παιδιού

Εγώ-μηνύματα και χειρισμός συγκρούσεων. Οικογενειακές Συγκεντρώσεις.

Καθορισμός προβλήματος

Σε μία ενδεχόμενη κατάσταση κατά την οποία γονέας και παιδί μπορεί να έρθουν σε σύγκρουση ένα πρώτο βήμα επικοινωνίας και διευθέτησης της σύγκρουσης είναι να καθορίσουμε ποιος από τους δύο έχει το πρόβλημα στην ικανοποίηση των αναγκών του. Το παιδί ή ο γονέας ; (βλέπε επόμενη σελίδα-άσκηση στον καθορισμό του προβλήματος)

 

Εγώ- μηνύματα

Αφού εξασκηθούμε στο να αναγνωρίζουμε ποιος έχει το πρόβλημα θα μελετήσουμε τώρα την περίπτωση όπου το πρόβλημα που υπάρχει δεν είναι του παιδιού αλλά δικό μας. Στην προηγούμενη συνάντηση είδαμε πώς μπορούμε να επικοινωνήσουμε σωστά με το παιδί σε καταστάσεις όπου το ίδιο αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα.(αντανακλαστική ακοή, ανοιχτές απαντήσεις).  Πώς όμως θα κάνουμε το παιδί να μας ακούσει όταν θέλουμε να του μεταφέρουμε τις δικές μας ανάγκες χωρίς να επαναλαμβάνουμε συνεχώς το ίδιο πράγμα εκατό φορές;

Ας δούμε τώρα έναν άλλο τρόπο επικοινωνίας με το παιδί. Για να μπορέσετε να επηρεάσετε το παιδί σας είναι ανάγκη να επικοινωνήσετε μαζί του με τρόπο έτσι ώστε τα συναισθήματα σας και οι προθέσεις σας να γίνουν κατανοητά από το ίδιο.

Συνήθως τα μηνύματα που στέλνουμε στο παιδί είναι μηνύματα που ξεκινούν με το εσύ, δηλαδή είναι προσανατολισμένα στο παιδί.

Εσύ δεν πρέπει να το κάνεις αυτό…

Συμπεριφέρεσαι σαν μωρό..

Είσαι ένα ενοχλητικό παλιόπαιδο..

Αυτά τα μηνύματα εκφράζουν μία επίθεση, μία κριτική απέναντι στο παιδί που δεν το βοηθούν να καταλάβει για πιο λόγο πρέπει να σταματήσει να κάνει κάτι.

Ένας διαφορετικός τρόπος προσέγγισης θα ήταν να δοκιμάσουμε ένα μήνυμα σε πρώτο πρόσωπο, ένα εγώ μήνυμα δηλαδή που θα περιγράφει στο παιδί πως μας κάνει  να νιώθουμε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά του. Πχ.. «στεναχωριέμαι και θυμώνω μαζί σου όταν πας στο σχολείο αδιάβαστος». Αντί του… «είσαι τεμπέλης και δεν θα τα πάμε καλά».

Το εγώ μήνυμα δεν είναι απειλητικό για το παιδί και σπάνια προκαλεί αντίδραση. Με αυτό τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να καταλάβει ότι δεν είναι κακό που εκδηλώνει μια συμπεριφορά, αλλά ότι φέρει ευθύνη για την αλλαγή της συμπεριφοράς του καθώς έχει αρνητικές συνέπειες στο γονέα και στο ίδιο. Οι περισσότεροι γονείς δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν μηνύματα σε πρώτο πρόσωπο καθώς τους είναι δύσκολο να είναι διάφανα πραγματικοί με τα παιδιά τους , να μην είναι αλάνθαστοι, να μην έχουν αδυναμίες και ανάγκες. Έτσι κρύβουν τα συναισθήματα τους πίσω από ένα εσύ μήνυμα που ρίχνει την ευθύνη στο παιδί και δεν εκθέτει τους ίδιους. Η χρησιμοποίηση όμως μηνυμάτων σε πρώτο πρόσωπο καλλιεργεί μία αυθεντική και ειλικρινή σχέση μεταξύ παιδιού –γονέα. Όταν ανακοινώνουμε στο παιδί καμιά φορά για το πώς σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε δείχνουμε στο παιδί  ότι το εμπιστευόμαστε ότι μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά και να σεβαστεί τις ανάγκες μας. Το παιδί, μας γνωρίζει όπως ακριβώς είμαστε και με τη σειρά του αποκτά το θάρρος να μας πει και αυτό πως πραγματικά είναι. Έτσι ερχόμαστε πιο κοντά του και αποκτούμε μία σχέση οικειότητας και ειλικρινούς ενδιαφέροντος μαζί του.

 

 Χειρισμός συγκρούσεων με τη μέθοδο της μη ήττας και της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων

Όλοι οι γονείς συναντούμε καταστάσεις όπου το παιδί μας δεν συνεργάζεται και συμπεριφέρεται με τρόπο που δεν ικανοποιεί τις ανάγκες μας. Από τις πιο ασήμαντες διαφορές μέχρι τις πιο κρίσιμες διαμάχες δημιουργείται ένταση στη σχέση μας με το παιδί. Οι συγκρούσεις μπορεί να προκαλέσουν απόσταση ή να οδηγήσουν σε ένα πιο βαθύ δέσιμο και σε μια αναθεώρηση της επαφής μας με το παιδί ανάλογα με το πώς θα τις χειριστούμε. Πολλοί γονείς δεν θέλουν καθόλου να αντιμετωπίσουν τις συγκρούσεις , ενοχλούνται και βρίσκονται σε μεγάλη σύγχυση για το πώς θα τις χειριστούν. Οι συγκρούσεις είναι όμως αναπόφευκτες σε όλες τις σχέσεις και είναι καμιά φορά και ένδειξη υγείας όταν μπορούν και επιλύονται εποικοδομητικά.

Οι περισσότεροι γονείς βλέπουν την επίλυση της σύγκρουσης σαν να είναι ένα είδος μάχης όπου πάντα κάποιος θα πρέπει να κερδίσει ή να χάσει. Σαν έναν αγώνα δύναμης και υπεροχής.

 

Ας δούμε 2 παραδείγματα συνηθισμένων τρόπων  επίλυσης συγκρούσεων από τους γονείς.

Τρόπος 1. Έχουμε μια σύγκρουση αναγκών ανάμεσα στο γονέα και το παιδί. Ο γονέας αποφασίζει ποια είναι η λύση , την αναγγέλλει και περιμένει το παιδί να την αποδεχτεί. Αν ή λύση δεν αρέσει στο παιδί , προσπαθεί με διάφορους τρόπους να το πείσει ,π.χ με το καλό , με φωνές και στο τέλος αν αποτύχει ασκεί δύναμη και εξουσία στο παιδί (άσκηση τιμωρίας) .

Τρόπος 2. . Έχουμε μια σύγκρουση αναγκών ανάμεσα στο γονέα και το παιδί. Ο γονέας αποφασίζει ποια είναι η λύση , την αναγγέλλει και περιμένει το παιδί να την αποδεχτεί. Το παιδί έχει τη δική του λύση και προσπαθεί να εκβιάσει το γονέα για να τη δεχτεί. Αν ο γονέας αντισταθεί χρησιμοποιεί τη δύναμη του για να τον συμμορφώσει (φωνές , κλάματα, εκβιασμός, θυμός). Στο τέλος ο γονέας υποχωρεί.

Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις κάποιος φεύγει ηττημένος και θυμωμένος με τον άλλο.

Στην πρώτη περίπτωση το παιδί συμμορφώνεται λόγω της τιμωρίας και της αποδοκιμασίας του γονέα. Κάνει ότι εκτελεί αυτό που θέλει ο γονέας αλλά είναι δυσαρεστημένο και κάποια στιγμή θα εκδικηθεί και θα εκφράσει εχθρότητα γιατί οι γονείς είναι κακοί και του επιβάλλουν να κάνει πράγματα που δεν θέλει..

Στην δεύτερη περίπτωση όταν τα παιδιά κάνουν το δικό τους χρησιμοποιούν χειριστικούς τρόπους για να ελέγξουν τους γονείς  . Οι εκρήξεις θυμού και το κλάμα, κάνουν τους γονείς τους να νιώθουν ένοχοι , ενώ με το να μιλάνε άσχημα και να προκαλούν με απειλές πληγώνουν και φοβίζουν το γονέα και τον κάνουν να παραιτηθεί  Τα παιδιά όμως που μπορούν και χειρίζονται τους γονείς τους με αυτό τον τρόπο αναπτύσσουν μία εγωκεντρική και απαιτητική συμπεριφορά, νομίζουν ότι όλος ο κόσμος τους ανήκει και συχνά αναπτύσσουν βαθιά συναισθήματα αμφιβολίας για την αγάπη των γονέων τους . Το παιδί νιώθει ότι στο βάθος δυσαρεστεί τους γονείς του και είναι αντιπαθητικό , αισθάνεται ότι δεν το αγαπάνε και αρχίζει να έχει χαμηλή αυτοεκτιμηση και κακές σχέσεις και με τους συνομήλικους του. Οι γονείς  από την άλλη είναι μονίμως απογοητευμένοι, νιώθουν ότι δεν έχουν κανέναν έλεγχο και συχνά δεν μπορούν να αντέξουν καθόλου τα παιδιά τους και απλά τα αποφεύγουν.

Πολλοί γονείς λοιπόν εγκλωβίζονται ανάμεσα στις 2 αυτές μεθόδους και εναλλάσσονται συχνά. Πώς μπορούμε εναλλακτικά να βγούμε από αυτή την παγίδα.

Ας δούμε έναν άλλο τρόπο προσέγγισης των συγκρούσεων. Στην μέθοδο που θα δούμε κανείς δεν κερδίζει ούτε χάνει, καθώς η λύση είναι αποδεκτή και από τους δύο.

Τρόπος 3. Ο γονέας και το παιδί αντιμετωπίζουν μία κατάσταση σύγκρουσης αναγκών , ο γονέας ζητάει από το παιδί να συνεργαστεί μαζί του σε μια κοινή προσπάθεια επίλυσης κοινά αποδεκτή και από  τους δύο. Προτείνονται λύσεις και από τις δύο πλευρές , αξιολογούνται , παίρνεται μια απόφαση και την αποδέχονται και οι δύο πλευρές.

 

Οι φάσεις της μεθόδου της μη ήττας

-Αναγνώριση και προσδιορισμός των συγκρούσεων.

– Αντανακλαστική ακοή για να κατανοήσω και να ξεκαθαρίσω τα συναισθήματα του παιδιού.

-Δημιουργία δυνατών εναλλακτικών λύσεων και από τις δύο πλευρές.

-Αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων.

-Λήψη απόφασης για την καλύτερη αποδεκτή λύση. Συζητούμε μαζί του τα πιθανά αποτελέσματα που θα έχει η απόφαση του, «τι νομίζεις ότι θα συμβεί αν κάνεις αυτό;»

-Εφαρμογή της λύσης. Ζητούμε από το παιδί  μια δέσμευση. «Πότε θα ξεκινήσεις την εφαρμογή της απόφασης σου;»

-Παρακολούθηση για αξιολόγηση της λειτουργίας της.

 

Αυτού του είδους τη μέθοδο μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε σε προβλήματα των παιδιών που δεν είναι απαραίτητο να προκαλούν σύγκρουση με το γονέα όπως αυτά που μελετήσαμε την προηγούμενη φορά Mε την αντανακλαστική ακοή είδαμε ότι βοηθάμε τα παιδιά να ξεκαθαρίσουν τα συναισθήματα τους και να σκεφτούν λογικότερα τα προβλήματα τους. Πολλές φορές μπορεί να βρουν και μόνα τους μία λύση αλλά τις περισσότερες φορές χρειάζονται βοήθεια για να σκεφτούν διάφορους τρόπους να δράσουν. Οι γονείς που είναι ευαισθητοποιημένοι μπορούν να υποστηρίξουν τα παιδιά τους με τη μέθοδο της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων.

Οι γονείς σκέφτονται μαζί με τα παιδιά εναλλακτικές λύσεις σε κάτι που τα απασχολεί και μετά τα παιδιά διαλέγουν σε συνεργασία με το γονέα αυτή που τους ταιριάζει ανάλογα με την κάθε περίσταση. Σε καμία περίπτωση  όμως δεν είναι καλό να συγχέουμε την διαδικασία αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων με τη συμβουλή. Η συμβουλή , δηλαδή το κάνε αυτό ή εκείνο κάνει τα παιδιά να εξαρτώνται από εμάς , να αντιδρούν μόνο και μόνο για να μην κάνουν αυτό που τους λέμε ή για να μας πάνε κόντρα και φυσικά αν καμία φορά οι συμβουλές μας είναι άτοπες και δεν εφαρμόζονται χάνουν την εμπιστοσύνη τους σε εμάς.

Μερικά από τα πλεονεκτήματα της μεθόδου της μη ήττας είναι τα εξής;

-Το παιδί μπορεί να συμμετέχει σε μια κατάσταση ενεργά

– τα παιδιά μαθαίνουν να παίρνουν πρωτοβουλίες , να γίνονται πιο υπεύθυνα και πιο αυτόνομα αλλά και να συνεργάζονται.

-Δίνει πιο αποτελεσματικές λύσεις.

-Αναπτύσσει τις νοητικές ικανότητες των παιδιών.

-Λιγότερη εχθρότητα , περισσότερη αγάπη.

– Εξαφανίζεται η ανάγκη για χρήση δύναμης είτε από το παιδί είτε από το γονέα.

-Απαιτείται λιγότερη πίεση και από τις δυο πλευρές.

-Δίνεται η ευκαιρία να ανιχνευτεί το βαθύτερο πρόβλημα στις επιφανειακές συγκρούσεις.

-Σέβεται τα δικαιώματα των παιδιών και δημιουργεί ένα κλίμα αποδοχής.

Γνωρίζοντας ότι οι γονείς έχουν εγκαταλείψει τη χρήση δύναμης χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις δικές τους ανάγκες , τα παιδιά δεν έχουν λόγο πλέον να ασκούν μεγάλη πίεση και γίνονται πιο συνεργάσιμα και εξυπηρετικά γιατί και οι δύο μπορούν να εκφράζουν ανάγκες και να αναζητούν τρόπους εξυπηρέτησης και των δυο.

 

 Χειρισμός συγκρούσεων ανάμεσα στα αδέλφια

Πολλοί γονείς αισθάνονται ότι πρέπει να παίξουν το ρόλο του κριτή, του δικαστή ή του διαιτητή. Αποφασίζουν ποιος έχει δίκιο και δίνουν τη λύση. Ωστόσο όλο και κάποιος θα δυσαρεστηθεί και οι γονείς έχουν όλη την ευθύνη του προβλήματος. Έτσι όμως στερούν από τα παιδιά τους να την ευκαιρία να αναλάβουν την ευθύνη των συγκρούσεών τους και να μάθουν πώς να επιλύουν τις διαφορές τους με δική τους προσπάθεια.. Αυτό εμποδίζει τα παιδιά από το να ωριμάσουν και τα  κάνει να εξαρτώνται πάντα από κάποιον άλλο στην επίλυση των προβλημάτων τους. Το πρώτο βήμα λοιπόν για έναν γονέα είναι να αποδεχτεί ότι το πρόβλημα είναι των παιδιών και όχι δικό του. Εάν μία σύγκρουση δεν λύνεται μεταξύ τους και πρέπει να βοηθήσουμε τότε κάνουμε ένα απλό άνοιγμα . «Βλέπω ότι δεν τα βρίσκετε , θέλετε να έρθετε εδώ να το συζητήσουμε ;»

 ΓΙΝΕΤΕ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΤΗΣ , ΟΧΙ ΔΙΑΙΤΗΤΗΣ.

Θυμηθείτε : Πάντοτε όταν ο γονέας προσπαθεί να επιλύσει μια σύγκρουση , το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι η απόφαση είναι άδικη και να αντιδράσει με δυσαρέσκεια και εχθρότητα έναντι του γονέα. Μερικές φορές οι γονείς εισπράττουν την οργή και των δύο παιδιών , γιατί αρνούνται και στους δύο αυτό για το οποίο μάλωναν.

Σκεφτείτε : Μήπως μπορείτε να γίνετε περισσότερο αποδεκτικοί με ορισμένες συμπεριφορές των παιδιών σας άρα να αλλάξετε και εσείς τη στάση σας: Nα αποδεχτείτε τον εαυτό σας και τα λάθη σας- «πόσο πολύ μου αρέσει να είμαι αυτός που είμαι;»

Οι άνθρωποι με υψηλό αυτό-συναίσθημα και αυτοεκτίμηση, που στηρίζονται σε μια σταθερή βάση των δικών τους επιτευγμάτων και της αξίας τους, δεν χρειάζεται να στηρίξουν την ικανοποίηση των αναγκών τους μέσω των παιδιών τους και έτσι τα αποδέχονται και πιο εύκολα και γίνονται περισσότερο διαλλακτικοί μαζί τους.

 

Προτάσεις  για δημιουργία καλύτερης Συνεργασίας και Επικοινωνίας με το παιδί σας

 

-Δεν βασίζομαι στον εκφοβισμό.

-Ζητάω αλλά δεν διατάζω ούτε απαιτώ

-Χρησιμοποιώ το θα ήθελες και όχι το θα μπορούσες

Θα ήθελες = παράκληση, πρόσκληση για συνεργασία

Θα μπορούσες =ερώτηση σχετική με την ικανότητα του παιδιού

-Καταργήστε τις ρητορικές ερωτήσεις-στέλνουμε αρνητικό μήνυμα στο παιδί και εμποδίζουμε τη συνεργασία.

Π.χ. «γιατί το δωμάτιο σου εξακολουθεί να είναι χάλια;»(ενοχή , ντροπή, κριτική) ή

«γιατί χτυπάς τον αδερφό σου;» (είσαι κακό παιδί , είσαι χαζός , δεν υπάρχει λόγος)

-Να είστε ευθείς. «Παιδιά κάνετε πολύ φασαρία» αντί «Θα θέλατε παρακαλώ να κάνετε λίγη ησυχία.»

-Απευθύνεται πάντα κάποιο άμεσο αίτημα στο παιδί.

-Μη δίνεται εξηγήσεις .Όταν φτάνω καμιά φορά να δικαιολογώ το αυτονόητο αίτημα είναι σαν να παραδίδω τον έλεγχο. (θέλω να πας για ύπνο τώρα – παραλείπω το γιατί)

-Αποφεύγω τα κηρύγματα όπως δεν είναι ωραίο, είναι καλό , δεν είναι σωστό. Αν δεν σας τη ζητήσουν τα παιδιά σας αποφύγετε να δίνετε συμβουλές και να κάνετε ρητορείες.

-Χρησιμοποιείτε τη λέξη «ας»-προσκλήσεις κοινής συμμετοχής.

«ας ετοιμαστούμε τώρα για ύπνο».